به گفته رابرت ال استونسون پايان قرن بيستم آغاز يك عصر جديد اطلاعات است يك
انقلاب ارتباطى است كه شامل 3عصر كامپيوتر -ماهواره - ديجيتالى كردن است

سخن گفتن از فرار مغزها در عصر ارتباطات ميل به قدرت و محبت از جهانى شدن اقتصاد
و حذف مرزهاى قراردادى كه اكثر كشورهاى جهان خواهان آن هستند با توجه به توسعه
ارتباطات وگسترش شبكه‏هاى ارتباط جهانى دنيا را قدرى كوچك كرده است و آن را به
دهكده تشبيه مى‏كنند.

موضوع ديگر مهاجران به كشور قاره امريكا هستند كه از آسيا و اقيانوسيه بيشتر به امريكا
مهاجرت نموده‏اند كه در اين ميان فليپين رتبه اول چين دوم و ايران سوم را دارا مى‏باشد.

تفاوتهاى نيروى انسانى در ايران با ساير كشورها

     ساختار نيروى انسانى تعداد كارگران ساده 25% و در ايران 59% مى‏باشد

     تعداد كارگران ماهر و نيمه ماهر در كشورهاى صنعتى 60% و در ايران 39% مى‏باشد

     تعداد پژوهشگران كشورهاى صنعتى 15% كل شاغلان هر رشته ودرايران‏حدود02%مى‏باشد.


     مسئله فرار نخبگان پس از پايان جنگ‏هاى جهانى اول و دوم  تثبيت نظام دولت و ملت به
شيوه امروزى در كشورهاى در حال توسعه بوجود آمد كه اين كشورها به شكل جديد با اين
پديده روبرو شدند به عقيده صاحبنظرات كشور ما به دليل بى‏برنامگى صفت‏هاى اساسى و
حدى در آموزش و سپس جذب نيروى متخصص دارد بدين معنى كه مراكز آموزش متوسط و
عالى در سطوح كشور تنها به آموزش دروس و مباحث علمى و بصورت تئورى و نه بشكل عملى
مى‏پردازند.

     مسئولان مى‏توانند با بستر سازى مناسب در عرصه‏هاى علمى كشور و جلوگيرى از ورود افراد
غير متخصص در مناصب تصميم‏گيرى كه متاسفانه طى سالهاى گذشته عكس آن را شاهد
بوده‏ايم از زيان 36ميليارد دلارى حاصل شده ناشى از فرار مغزها از كشور جلوگيرى كنند.

     به سخن ديگر فرار مغزها يا مهاجرت نخبگان قدرى غلو شده به نظر مى‏رسد در جهانى كه
پيش رو داريم هر كس مى‏واند در آن واحد با تما دنيا ارتباط ديدارى و شنيدارى برقرار كند و به
تبادل و تعامل افكار و انديشه‏ها و دستاوردهاى علمى و فرهنگى بپردازد.

     امروزه مى‏توان در گوشه‏اى امن و آرام روبروى رايانه‏اى كوچك و سفرى دور و دراز به
پرهياهوترين مراكز علمى فرهنگى سياسى و اقتصادى جهان را آغاز كرد.

در تخصيص بودجه پژوهشى به وزارت علوم و تحقيقات و فن‏آورى در برنامه سوم توسعه و از
چهل سال پيش عقب‏تر هستيم اعتبار پژوهشى در سال 48 تعداد 4/. % درصد درآمد ناخالص
ملى بود و در سال 82 تعداد 75/ % از توليد ناخالص ملى عنوان شده و دولت بعلت كمبود بودجه
موفق به اختصاص اين نخواهد شد

به عنوان مثال المپيك رياضى فيزيك فقط دانشگاه شريف هرساله 80%  دارندگان رتبه اول تا
سوم المپيادهاى جهانى از اين دانشگاهها پس از فراهم شدن زمينه مهاجرت براى آنها به شوراى
امريكا فرانسه انگليس استراليا كانادا و مهاجرت مغزى جسمى مى‏نمايند.

كشور ما تنها بيش 1600استاد در دانشگاههاى كشور اعم از دولتى و 3000نفردر دانشگاههاى
غير دولتى مشغول تحصيل هستند در حالى كه 1862 نفر ايرانى در دانشگاههاى امريكا با كرسى
پروفسورى در حال تدريس هستند.


يك متخصص عالى رتبه در آموزش عالى حدود 300دلار در ماه دريافت مى‏كند در حالى كه
متخصصان ايران خارج از كشور 5تا 7هزار دلار و متخصصان عالى‏رتبه 10 تا 15 هزار دلار در ماه
دريافت مى‏كنند.

جامعه ما نيازمند بهره‏بردارى از تخصص و مهارت و سرمايه فكرى نخبگان است و براى رسيدن
به اين امر راهى جذب نخبگان در لايه‏هاى گوناگون توسعه در پيش ندارد

     متاسفانه طبق آمار صندوق بين‏المللى پول ايران از نظر بدترين مقام اول واقعاً نگران كننده
است مغزها در ميان 91 كشور در حال توسعه و توسعه نيافته جهان مقام اول را دارد

     84% ايرانيان مقيم امريكا كاملاً بر زبان انگليسى مسلط‏اند 46% آنها مدرك دانشگاهى بالاتر
ازدكترا دارند 43% پستهاى مديريتى دارند.

     كشور ايران و هندوستان و چين به ترتيب 105و228و165هزار نفر از افرادى كه تحصيلات
عاليه داشته‏اند به امريكا مهاجرت كرده‏اند.

     از 125نفر دانش آموزشى كه در 3سال گذشته در المپياده مختلف علمى صاحب مقام شده‏اند
86 نفر در بهترين دانشگاههاى امريكا تحصيل مى‏كنند كه اميد به بازگشت به ميهن حداكثر 3%
مى‏باشد

     كليه رتبه‏هاى دو رقمى 1تا99 در سال دوم تحصيل نامه‏اى از بهترين دانشگاههاى دنيا
دريافت مى‏كنند

     تعداد پژوهشگران كشورهاى صنعتى 15 درصد كل شاغلان هر رشته‏اند در حالى كه در ايران
02% كشور در هر رشته پژوهشگران هستند.

اقدامات دانشگاه لوزان توسط پروفسور جنگجى مينگ درباره كاهش فرار مغزها

نامبرده معاون انجمن رياپات پكن و معاون دانشگاه رياضى پكن و تحصيل‏كرده امريكا و
اروپاست كه در خصوص مهاجرت صاحبان علم وانديشه اخيراً تلاشهايى را در جهت ايجاد
پيوند نخبگان كرده است.

مراحلى كه نامبرده در زمينه شناسائى نخبگان در چين انجام داده است به شرح زير مى‏باشد

الف) شناسائى نخبگان از ميان جمعيت 1ميليارد و 300ميليون نفرى چين كه براى اين منظور
المپيادهاو آزمونهاى را برگزار نمود و در هر آزمون نخبگان را شناسائى كرد

ب) پس از شناسائى نخبگان تلاش در جهت تهيه امكانات تحصيل را در بهترين مراكز
دانشگاهى و تحقيقاتى براى اين گروه فراهم آورد به طور نمونه از 200نفر نخبه حدود 50نفر را
انتخاب كه به دانشگاه هاروارد و اكسفورد فرستادند.

ج) تهيه امكانات ويژه براى اين گروه كه به خارج فرستاده بود و زمينه تحصيل آنها در رشته
مورد علاقه و ادامه تحصيل آنها

با ايجاد اين امكانات  دست‏كم يك سوم آنان را پس از تحصيلات به كشور باز مى‏گرداند
بلافاصله محيط زندگى بسيار آرام و خوبى براى آنان فراهم كرد و امكانات تحقيقاتى در اختيار
آنها قرار دادند.

1- بالابردن سطح دستمزد براى كارد علمى و فنى

2- تنظيم آيين نامه مربوط به شكل دستمزد

3- توسعه و ايجاد موفقيت‏هاى لازم براى كار متخصصان

4- افزايش كمك به حصول نوآورى

5- توزيع درآمد داخلى با انتخاب سياستهاى عاقلانه

6- رفع تبعيض و تعصب

7- پايان دادن به اعمال انحصارى و تحديدى در مهاجرت

مشكلات موجود

1-ناكافى بودن بودجه تحقيقاتى و عدم مصرف بودجه‏هاى تحقيقاتى و توزيع آن به طور مثال
در آمريكا بودجه تحقيقاتى 50برابر درآمد ساليانه كشورهاى چون تركيه هند است كه وضع
بهترى از ما دارند

2- فقدان مديريت علمى و پژوهشى مناسب دو كشور

3- كمبود امكانات لازم براى انجام فعاليتهاى علمى و تحقيقاتى كمى حقوق و درآمد

4- وزارتخانه‏ها و سازمانهاى كشور در برخورد با نخبگان ساختار مناسبى ندارند. به عنوان مثال
در بسيارى از پست‏هاى كليدى و مديريتى كشور نخبگان حضور ندارند وبرنامه ريزيها و
سياستگذاريها كه نياز به تحقيقات و بررسى علمى دارد كه از آن خبرى نيست. به طور كلى
حضور ملى نخبگان در كشور نشانه فداكارى آنهاست ولى ايرادى بر مهاجران وارد نيست زيرا
بهبود شرايط زندگى جزو وظايف افراد است و در اين زمينه تنها مى‏توان بر سياستگذارى
مسئولين كشور ايراد گرفت.

      به عبارت ديگر نيمى از دلايل فرار مغزها به ساده‏انگارى در سياستگذاريها و برخوردهاى
نامناسب اجتماعى و بى‏توجهى نسبت به نخبگان و نيمى ديگر به مباحث مالى و جنگ تحميلى
باز مى‏گردد كه البته اين دو شتاب در دو سه سال آينده بيشتر هم خواهد شد لذا بايد در سطوح
بالاى كشور نظير مجلس و هيات وزيران عزم ملى براى مقابله با اين پديده ايجاد شود و گرنه در
صورت ادامه اين روند بايد تنها خريدار تكنولوژى و فكر و ايده خارجى‏ها باشيم و مملكت روز
به روز فقيرتر خواهد شد

اقدامات انجام در حال انجام در كشور

در سال 82 طرح ايجاد و توسعه سياستهاى حمايتى از نخبگان كشور طراحى شده كه شامل 10
محور كه مدت زمان آن 3سال است

     شناسائى نخبگان

     هدايت آن‏ها به مديريت و رهبرى

     همسو كردن آنها جهت توسعه پايدار كشور

موقعيت ويژه ايران در منطقه جهت جذب نخبگان

به لحاظ وجود جو ارزشهاى منحط و غيرانسانى حاكم بر جوامع علمى و فرهنگى جهان كنونى
معدود متفكرين و عالمان برجسته‏اى هستند كه مايلند به آرمانهاى انسانى وفادار بمانند و به
هيچ وجه فرصت و ميدان ظهور نمى‏يابندو در دنياى مادى لذت جو قدرت مدار فعلى نقطه اميد
و اتكايى براى درك و فهم و حمايت از ارزشهاى والاى آنان وجود ندارد ايجاد مراكز معتبر علمى
در كانون انقلاب اسلامى و ايجاد خط مشى فرصت مناسبى براى جذب چنين صاحب نظران و
متفكران قدرناشناخته فراهم آورد و شكوفا شدن جوانه‏اى حريت آزادگى علمى و معنوى را
فراهم كند


بسيارى از اساتيد و انديشمندانى از اين نوع در ميان فارغ‏التحصيلان غير ايرانى شناسائى كرد كه
به دليل سوابق مبارزاتى و تلاشهايى كه براى تحقق اهداف خداپسندانه داشته‏اند نمى‏توانند در
كشور خود مقيم باشند و كانون‏هاى علمى نظام ايران مى‏تواند پناهگاه خوبى براى بروز آن
استدادها باشد.

 

 

 


پيشنهادات و راهكارهها

تشكيل كميته‏هاى تخصصى جهت بهره‏گيرى از نخبگان و متخصصان با ايجاد موسسه‏اى كه
هدف اصلى آن كمك به مبتكرين و تشويق و ترغيب و افزايش اختراعات و جلوگيرى از فرار مغزها
باشد(مانند تجربه انگليس و چين)

 در درجه اول حفظ مقام و منزلت اساتيد دانشگاه و محققان

 حفظ مقام و منزلت اساتيد دانشگاهها و دانشمندان و محققات بدون تنگ نظريهاى سياسى و
گروهى

 كاهش مشكلات ادارى و كاغذ بازى در تمام سطوح به ويژه مراكز پژوهشى و دادن امكانات
پژوهشى مشخص و مستقل

 حل شكل نظام وظيفه فارغ التحصيلان و متخصصان به خصوص افرادى كه به وطنشان باز
مى‏گردند.

 سرمايه‏گذارى در زمينه آموزش متوسط و عالى

تشكيل و توسعه بانك اطلاعات تخصص ايران

 ايجاد تسهيلات ويژه براى انجام فرصت‏هاى مطالعاتى در داخل و خارج كشور

 تشكيل و توسعه بانك اطلاعات متخصين ايران

 تقويت و گسترش دوره‏هاى تحصيلات تكميلى

 فراهم كردن شرايط مناسب و تهيه وسايل و امكانات لازم براى تحصيل در داخل و خارج از
كشور و ايجاد توسعه پژوهشى و علمى در سطوح بالا

 ايجاد شبكه‏هاى ارتباطى با مراكز فرهنگى اطلاع رسانى بين‏المللى به طورى كه متخصصين
كشور در جريان اخبار و اطلاعات مورد نياز قرار گيرند.

 رفع موانع و ايجاد جاذبه‏هاى اقتصادى شغلى تحصيلى تعيين منزلت و جايگاه واقعى تحصيل
كرده‏ها و متخصصين توسعه كشاورزى و صنايع بخش تحقيقات و ارتقاى سطح زندگى آنان

 


نكته‏ها

1- در ايران 1600استاد تدريس مى‏كنند و 1862استاد ايرانى در امريكا تدريس مى‏كند

2- تعداد مهاجران از كشورهاى در حال توسعه به امريكا 5/1ميلون نفر است

3- در سال تحصيلى 2003-2002 حدود 11623 دانشجوى ايرانى در امريكا تحصيل
مى‏كرده‏اند.

4- زيان ايران از صادرات نفر بالغ بر 38 ميليارد ريال برآورد شده است در حالى كه صادرات
ايران از طريق درآمد نفت بالغ بر 12 ميليارد اعلام گرديده است در سال 76

5- تعداد پژوهشگران كشورهاى صنعتى 15% و ايران 02%

6- تخصيص بودجه تخصصى نسبت به چهل سال پيش عقب‏تر هستيم.

 

 


 

منابع

روزنامه‏هاى كيهان شماره 17501 سال 81

كتاب دكتر وثوقى فرار مغزها

روزنامه انتخاب تاريخ 12/2/80

روزنامه جام‏جم 15/10/80

روزنامه كيهان شماره 17686 سال 82

روزنامه كيهان شماره 17501 سال 81

روزنامه كيهان شماره 17523 سال 81

روزنامه كيهان شماره 17685 سال 82

روزنامه كيهان شماره 17686 سال 82

روزنامه كيهان شماره 17580 سال 82

روزنامه همشهرى شماره 3150 سال 82

روزنامه ياس نو شماره 81 سال 82

 

 

 


 

+ نوشته شده در چهارشنبه سی ام تیر 1389ساعت 7:16 قبل از ظهر توسط فاطمی |